|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.310. अध्यायः 310
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति प्राणिनां शरीरादिसंबन्धादिप्रकारप्रतिपादकवसिष्ठकरालजनकसंवादानुवादः॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
वसिष्ठ उवाच। 12-310-0x(6492)(77974)
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात्।
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति॥ 12-310-1(77975)
धाम्ना धामसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति।
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च॥ 12-310-2(77976)
चन्द्रमा इव भूतानां पुनस्तत्र सहस्रशः।
लीयतेऽप्रतिबुद्धत्वादेवमेष ह्यबुद्धिमान्॥ 12-310-3(77977)
कला पञ्चदशी योनिस्तद्धाम इति मन्यते।
नित्यमेतं विजानीहि सोमं वै षौडशीं कलाम्॥ 12-310-4(77978)
कलया जायते जन्तुः पुनः पुनरबुद्धिमान्।
धाम तस्योपयुञ्जन्ति भूय एवोपजायते॥ 12-310-5(77979)
षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम्।
न तूपयुज्यते देवैर्देवानुपयुनक्ति सा॥ 12-310-6(77980)
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम।
सा ह्यस्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते॥ 12-310-7(77981)
तदेवं षोडशकलं देहमव्यक्तसंज्ञिकम्।
ममायमिति मन्वानस्तत्रैव परिवर्तते॥ 12-310-8(77982)
पञ्चविंशस्तथैवात्मा तस्यैवाप्रतिबोधनात्।
विमलश्च विशुद्धश्च शुद्धामलनिषेवणात्॥ 12-310-9(77983)
अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग्भवति पार्थिव।
अबुद्धसेवनाच्चापि बुद्धोऽप्यबुद्धतां व्रजेत्॥ 12-310-10(77984)
तथैवाप्रतिबुद्धोऽपि विज्ञेयो नृपसत्तम।
प्रकृतेस्त्रिगुणायास्तु सेवनात्प्राकृतो भवेत्॥ 12-310-11(77985)
करालजनक उवाच। 12-310-12x(6493)
अक्षरक्षरयोरेषु द्वयोः संबन्ध उच्यते।
स्त्रीपुंसोश्चापि भगवन्संबन्धस्तद्वदुच्यते॥ 12-310-12(77986)
ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भं धारयत्युत।
ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तयेत्तथा॥ 12-310-13(77987)
अन्योन्यस्याभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात्।
रूपं निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु॥ 12-310-14(77988)
स्त्रीपुंसोरभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात्।
ऋतौ निर्वर्त्यते रूपं तद्वक्ष्यामि निदर्शनम्॥ 12-310-15(77989)
ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास्तथा।
अस्थि स्नायु च मज्जानं जानीमः पैतृकान्द्विज॥ 12-310-16(77990)
त्वङ्भांसं शोणितं चेति मातृजान्यपि शुश्रुम।
एवमेताद्द्विजश्रेष्ठ वेदे शास्त्रे च पठ्यते॥ 12-310-17(77991)
प्रमाणं यच्च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच्च पठ्यते।
वेदशास्त्रप्रमाणानां प्रमाणं तत्सनातनम्॥ 12-310-18(77992)
[अन्योन्यगुणसंरोधादन्योन्यगुणसंश्रयात्।]
एवमेवाभिसंबद्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ॥ 12-310-19(77993)
पश्यामि भगवंस्तस्मान्मोक्षधर्मो न विद्यते।
अथवाऽनन्तरकृतं किंचिदेव निदर्शनम्।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्यसि सर्वथा॥ 12-310-20(77994)
मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यदनामयम्।
अदेहमजरं नित्यमतीन्द्रियमनीश्वरम्॥ 12-310-21(77995)
वसिष्ठ उवाच। 12-310-22x(6494)
यदेतदुक्तं भवता देवशास्त्रनिदर्शनम्।
एवमेतद्यथा चैतन्न गृह्णाति तथा भवान्॥ 12-310-22(77996)
धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर्वेदशास्त्रयोः।
न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथावत्त्वं नरेश्वरः॥ 12-310-23(77997)
यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः।
न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस्तस्य तद्वारणं वृथा॥ 12-310-24(77998)
मारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः।
यस्तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थगुणो वृथा॥ 12-310-25(77999)
ग्रन्थस्यार्थस्य पृष्टः संस्तादृशो वक्तुमर्हति।
यथातत्त्वाभिगमनादर्थं तस्य स विन्दति॥ 12-310-26(78000)
वस्तु संसत्सु कथयेद्ग्रन्थार्थस्थूलबुद्धिमान्।
स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात्॥ 12-310-27(78001)
निर्णयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः।
सोपहास्यात्मतामेति यस्माच्चावाप्तवानपि॥ 12-310-28(78002)
तस्मात्त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतदनुदृश्यते।
याथातथ्येन साङ्ख्येषु योगेषउ च महात्मसु॥ 12-310-29(78003)
यदेव योगाः पश्यन्ति साङ्ख्यैस्तदवगम्यते।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान्॥ 12-310-30(78004)
त्वङ्भांसं रुघिरं मेदः पित्तं मज्जा च स्नायु च।
एतदैन्द्रियकं तात तद्भवानिदमाह माम्॥ 12-310-31(78005)
द्रव्याद्द्रव्यस्य निर्वृत्तिरिन्द्रियादिन्द्रियं तथा।
देहाद्देहमवाप्नोति बीजाद्वीजं तथैव च॥ 12-310-32(78006)
निरिन्द्रियस्याबीजस्य निर्द्रव्यस्याप्यदेहिनः।
कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान्महात्मनः॥ 12-310-33(78007)
गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च।
एवं गुणाः प्रकृतितो जायन्ते निविशन्ति च॥ 12-310-34(78008)
त्वङ्भांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जाऽस्थि स्नायु च।
अष्टौ तान्यथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतानि वै॥ 12-310-35(78009)
पुमांश्चैवापुमांश्चैव त्रैलिङ्ग्यं प्राकृतं स्मृतम्।
न वा पुमान्पुमांश्चैव स लिङ्गीत्यभिधीयते॥ 12-310-36(78010)
अलिङ्गात्प्रकृतिर्लिङ्गैरुपालभ्यति सात्मजैः।
यथा पुष्पफलैर्नित्यमृतवो मूर्तयस्तथा॥ 12-310-37(78011)
एवमप्यनुमानेन ह्यलिङ्गमुपलभ्यते।
पञ्चविंशतिमस्तात लिङ्गेषु नियतात्मकः॥ 12-310-38(78012)
अनादिनिधनोऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः।
केवलं त्वभिमानित्वादगुणेष्वगुणा उच्यते॥ 12-310-39(78013)
गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः।
तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः॥ 12-310-40(78014)
यदा त्वेष गुणनिव प्रकृतावनुमन्यते।
तदा स गुणवानेव परमं नानुपश्यति॥ 12-310-41(78015)
यत्तं बुद्धेः परं प्राहुः साङ्ख्ययोगाश्च सर्वशः।
बुध्यमानं महाप्राज्ञमबुद्धपरिवर्जनात्॥ 12-310-42(78016)
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं गुणं प्राहुरनीश्वरम्।
निर्गुणं चेश्वरं नित्यमधिष्ठातारमेव च॥ 12-310-43(78017)
प्रकृतेश्च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः।
साङ्ख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः॥ 12-310-44(78018)
यदा प्रबुद्धास्त्वव्यक्तमवस्थाजन्मभीरवः।
बुध्यमानं प्रबुद्धेन गमयन्ति समन्ततः॥ 12-310-45(78019)
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यक्चार्थदर्शनम्।
बुध्यमानाप्रबुद्धाना पृथग्पृथगरिंदम्॥ 12-310-46(78020)
परस्परेणैतदुक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम्।
एकत्वमक्षरं प्राहुर्नानात्वं क्षरमुच्यते॥ 12-310-47(78021)
पञ्चविंशतिनिष्ठोऽयं यदा सम्यक्प्रचक्षते।
एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्यदर्शनम्॥ 12-310-48(78022)
तत्त्वनिस्तत्त्वयोरेतत्पृथग्नेव निदर्शनम्।
पञ्चविंशतितत्वं तु तत्त्वमाहुर्मनीषिणः॥ 12-310-49(78023)
निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परमाहुर्निदर्शनम्।
वर्गस्य वर्गमाचारं तत्त्वं तत्त्वात्सनातनम्॥ ॥ 12-310-50(78024)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि दशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः॥ 310॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-310-9 तस्यैव प्रतिसाधनात् इति ट. थ. पाठः॥ 12-310-11 तथैव प्रतिबुद्धोऽपीति थ. ध. पाठः॥ 12-310-15 रत्यर्थमभिसंबन्धादिति ट. पाठः॥ 12-310-27 न यः संसत्स्विति झ. पाठः॥ 12-310-28 यस्माच्चैवात्मवानपीति झ. पाठः॥ 12-310-29 योगेशेषु मह्यत्मस्विति ध. पाठः॥ 12-310-33 निरिन्द्रियस्य बीजस्येति ट. ड. थ. पाठः॥ 12-310-36 स्त्रीलिङ्गं माकृतं स्मृतमिति ड. थ. पाठः॥ 12-310-42 यं तु बुद्धेः परं इति ट. पाठः। यत्तद्बुद्धेरिति झ. पाठः॥ 12-310-43 सगुणं प्राहुरीश्वरमिति ट. पाठः। अगुणं प्राहुरिति झ. पाठः॥ 12-310-46 असत्यत्वार्थदर्शनमिति ड.पाठः। असक्त्वार्थदर्शनमिति ट. थ. पाठः॥ 12-310-49 पञ्चविंशतिकत्वं तु इति ट. पाठः। पञ्चविंशतिसर्गं तु इति झ. पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|